Autor: Beata Sławna-Guzowska

Temat: Woda – magiczna ciecz.

Grupy metod wykorzystywane w lekcji :

·                     dyskutowanie, debatowanie

·                     samodzielne badanie świata

·                     rozwiązywanie problemów


Kto? Kiedy? Dla kogo?
Lekcja biologii w klasie II gimnazjum

Cele lekcji:
Uczeń:
- poznaje biologiczne, fizyczne i chemiczne właściwości wody
- wnioskuje o składzie chemicznym wody na podstawie obserwacji i przeprowadzonych doświadczeń
- wyjaśnia znaczenia wody w przyrodzie
- uświadamia sobie ogromne znaczenie wody w fizjologii organizmów żywych
- wie, w jaki sposób racjonalnie i oszczędnie korzystać z wody
- efektywnie i twórczo współpracuje w zespole


Krótki opis przebiegu zajęć:
Lekcja ma charakter ćwiczeniowy typu laboratoryjnego. Uczniowie podczas tych zajęć samodzielnie badają właściwości wody. Lekcja łączy zagadnienia z fizyki, chemii i biologii. Po przeprowadzonych doświadczeniach młodzież ma wziąć udział w dyskusji i odpowiedzieć na pytanie, „Czy właściwości fizyko-chemiczne wody wyjaśniają przebieg niektórych, znanych nam, zjawisk biologicznych?” .

Słowa kluczowe:
naprężenie powierzchniowe wody, lepkość i spoistość wody, racjonalne wykorzystywanie wody, woda a rośliny i zwierzęta

 

Tytuł kroku: Przygotowanie stanowisk pracy (5 minut)

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach:
Uczeń Magik:
Witam Was w świecie magii. Usiądźcie w kręgu. Dzisiaj zgłębimy tajniki pewnej cudownej cieczy. Przy stanowiskach badawczych macie wszystkie wskazówki, kierujcie się nimi, a wyczarujecie cuda.
Nauczyciel:
Jeżeli jest taka potrzeba należy podejść do stacji badawczych i pomóc uczniom odnaleźć wskazówki.


Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela:

Wraz z uczniami asystentami należy wcześniej przygotować stanowiska badawcze, tak aby pozostali uczniowie o tym nie wiedzieli. Rodzaj niespodzianki i zaskoczenia powinien wprowadzić uczniów w bajkowy świat nauki badawczej. Takie rozwiązanie daje nam możliwość głębokiego zaintrygowania uczniów i tym samym wzbudzenie dociekliwości poznawczej.
Nauczyciel jest tutaj, do pewnego momentu tylko obserwatorem i niemym koordynatorem pracy. Główną funkcję kierowania przebiegiem zajęć, przejmuje uczeń – Magik Jego przebranie, np. czapka i peleryna nadadzą lekcji charakter jak z filmu o Harrym Poterze. Uczniowie asystenci powinni również zadbać o wystrój sali. Wykorzystajmy tutaj pomysłowość młodzieży. Na przykład kolorowy napis „Woda – magiczna ciecz”, różdżki, menzurki itp. Sceneria filmowa !!!
Salę należy przygotować tak, aby dookoła, pod ścianami w formie kręgu znalazły się krzesła dla uczniów, zaś na środku cztery stanowiska badawcze ( każde stanowisko to dwie złączone ławki). Takie przygotowanie z jednej strony usprawni pracę (dojście do stanowisk badawczych) z drugiej zaś umożliwi podczas dyskusji swobodny kontakt wzrokowy wszystkich uczniów.

 

Tytuł kroku: Magiczne badania (20 minut)

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach:
Uczniowie podchodzą do stanowisk badawczych i samodzielnie przeprowadzają doświadczenia.
Uczeń Magik:
Proszę Wszystkich , aby w trakcie badań notować w dzienniku naukowca swoje spostrzeżenia i wyniki badań, to pozwoli nam podzielić się wiedzą z innymi.
Nauczyciel:
W trakcie prowadzonych przez młodzież doświadczeń można zachęcić do notowania , a nawet wraz z uczniami formułować wnioski. Taka pomoc będzie dla niektórych- mniej aktywnych cenną wskazówką i zachętą.


Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela:
Proponuję czynnie włączyć się w badania, co pozwoli kontrolować efektywność i sprawność przebiegu pracy . Jednocześnie uzyskamy informację o końcu badań i będziemy mogli przejść do następnego etapu – dyskusji.

Materiał pomocniczy:

·                     karty pracy

DZIENNIK NAUKOWCA

 

 

BADANIE NAPRĘŻENIA POWIERZCHNIOWEGO WODY

 

 

UWAGA !!! Wszystkie materiały masz na stole badawczym

 

Niezbędne materiały:

W celu zbadania naprężenia powierzchniowego wody, skorzystaj z naczynia (miseczka) wypełnionego wodą  oraz kwadratowego kawałka papieru  kredowego.

 

Woda charakteryzuje się tym ,że jej cząsteczki na powierzchni są silnie ze sobą połączone i dlatego powierzchnia sprawia wrażenie „tafli”.

Jak sądzisz co daje ta właściwość wody i jak ją naukowo  potwierdzić za pomocą wyżej wymienionych materiałów.

 

Zastanów się:

a)      Jak organizmy spacerują po wodzie?

b)      Dlaczego nie wszystko tonie?

 

 

UWAGI I WNIOSKI Z PRZEBIEGU DOŚWIADCZENIA:

.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 

 

DZIENNIK NAUKOWCA

 

 

BADANIE LEPKOŚCI I SPOISTOŚCI WODY

 

 

UWAGA !!! Wszystkie materiały masz na stole badawczym

 

Niezbędne materiały:

W celu zbadania lepkości i spoistości wody, skorzystaj z kubka wypełnionego wodą  oraz pasków papieru (trzy rodzaje).

 

Różne rodzaje papieru inaczej przesiąkają wodą. Jak sądzisz od czego to zależy i o czym świadczy?

Zastanów się:

a)      Jak to się dzieje, że woda w pniu drzewa pnie się do góry?

 

UWAGI I WNIOSKI Z PRZEBIEGU DOŚWIADCZENIA:

.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 

 

 

 

 

 

 

 

DZIENNIK NAUKOWCA

 

 

BADANIE ZDOLNOŚCI PŁYWANIA PRZEDMIOTÓW W WODZIE

 

 

UWAGA !!! Wszystkie materiały masz na stole badawczym

 

Niezbędne materiały:

W celu zbadania jak  zachowują się przedmioty o różnym kształcie i wielkości w wodzie, skorzystaj z misy wypełnionej wodą  oraz takich przedmiotów jak: liść, łodyga, pióro ptaka, mały kamyk.

 

Pływa a jednak jest ciężka – kaczka. Dlaczego dużo lżejszy od niej kamyk......?

Zastanów się:

b)      Jak to się dzieje, że zwierzęta mogą swobodnie poruszać się w toni wodnej?

 

UWAGI I WNIOSKI Z PRZEBIEGU DOŚWIADCZENIA:

.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 

 

 

DZIENNIK NAUKOWCA

 

OBECNOŚĆ WODY W ROŚLINACH? 

 

UWAGA !!! Wszystkie materiały masz na stole badawczym

 

Niezbędne materiały:

W celu sprawdzenia obecności wody w roślinach, skorzystaj z bibuły filtracyjnej, małej łyżeczki oraz trzech organów roślin: liść pelargonii, łodyga paproci zwyczajnej, korzeń trawy.

 

Masz okazję wykazać obecność wody w takich częściach roślin jak, liść, łodyga, korzeń.

 

Zastanów się:

a)      Do czego roślinie służy woda?

 

UWAGI I WNIOSKI Z PRZEBIEGU DOŚWIADCZENIA:

.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

 

Tytuł kroku: Dyskusja (20 minut)

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach:
Nauczyciel:
Proszę Wszystkich o zajęcie miejsc w kręgu. Mamy teraz możliwość przedyskutowania wyników naszych badań i odpowiedzenia sobie na pytanie „Czy zbadane właściwości fizyko – chemiczne wody wyjaśniają przebieg niektórych, znanych nam, zjawisk biologicznych?”.
Wnioski wysunięte przez uczniów podczas dyskusji:
- woda jest doskonałym materiałem do doświadczeń, jest w naszym kraju ogólnodostępna;
- naprężenie powierzchniowe jest spowodowane przyciąganiem cząsteczek i sprawie, że woda utrzymuje na swojej powierzchni lekkie przedmioty np. zwierzęta wodne;
- lepkość i spoistość wody sprawie, że łatwo przylega do różnych substancji, przyłącza się do nich i dlatego np. swobodnie wspina się od korzeni w górę rośliny;
- woda jest cennym bogactwem i stanowi źródło życia, płynąc transportuje różne substancje;
- znajdź właściwości wody możemy lepiej poznać procesy fizjologiczne zwierząt ,ludzi i roślin;
- wiedzieć jak cenna jest woda możemy wykorzystać jej właściwości do zapobiegania zanieczyszczeniu;

Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela:
Nauczyciel powinien podczas dyskusji kierować się uwagami i wnioskami z przebiegu doświadczeń, zapisanymi w „Dzienniku naukowca”. To pozwoli nakierować dyskusję na właściwy tor i jednocześnie podsumować wraz z uczniami wyniki pracy. Jednocześnie w kartach pracy są pytania na, które uczniowie mieli odpowiedzieć i to one powinny stać się motorem dyskusji.

 

Tytuł kroku: Refleksja nauczyciela

Praca okazała się niezwykle owocna. Uczniowie chętnie wpisywali swoje spostrzeżenia do „Dziennika naukowca” i bardzo twórczo pracowali. W kartach pracy starałam się tylko zaakcentować problem badawczy, a nie podawać gotową instrukcję, tak, aby zainspirować uczniów do twórczego działania. Oceniłam uczniów asystentów, za przygotowanie wystroju sali i stanowisk badawczych ora uczniów biorących najaktywniejszy udział w dyskusji za merytoryczne wnioski. W takiej filmowej scenerii zauważyłam większą swobodę uczniowską , chętniej niż zawsze wypowiadali swoje zdanie i niezwykle aktywnie uczestniczyli w dyskusji. To pozwoliło mi ocenić oceną wzorową zachowanie wszystkich uczniów.

Tytuł kroku: Refleksje uczniów

1. bardzo się dzisiaj napracowałem, ale było warto
2. doświadczenia były bardzo ciekawe, chociaż trudne
3. fajna lekcja
Wypowiedzi po podsumowaniu lekcji:
- rozumiem jak można połączyć wiedzę z różnych przedmiotów;
- do tej pory nie zdawałam sobie sprawy jak dużo wody jest w organizmach;
- trudne zagadnienia można bardzo łatwo przedstawić i opisać jak samemu się je zbada;
- lekcja zmuszała nas do dużego wysiłku, ponieważ trzeba było kojarzyć różne fakty.

 

Tytuł kroku: Podsumowanie

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach:
Drugim elementem podsumowania lekcji poza dyskusją powinno być analizowanie merytoryczne wyników przeprowadzonych doświadczeń a zapisanych w Dzienniku Naukowca. Krok ten może zostać przeniesiony na lekcję następną.
Nauczyciel przydziela uczniów do grup koleżeńskich, maksymalnie sześcio osobowych. W podziale na zespoły można zastosować technikę odliczania do 5. Wówczas jedynki siadają przy jednym stanowisku, dwójki przy drugim i tak dalej. Taki podział powinien usprawnić pracę i sprzyjać integracji klasy.
Nauczyciel rozdaje w zespołach uzupełnione karty pracy z lekcji poprzedniej. Uczniowie mając wgląd do wyników prac różnych uczniów, dokonują ich prezentacji. Przed prezentacją nauczyciel powinien podać pytania pomocnicze, które nakierują tok przedstawiania wyników doświadczeń i tym samym wyciągania wniosków.
Pytania pomocnicze do doświadczenia I:
- czym jest spowodowane naprężenie powierzchniowe wody?
- o jakiej właściwości wody decyduje naprężenie powierzchniowe?
- jak można zaobserwować naprężenie powierzchniowe wody?
Pytania pomocnicze do doświadczenia II:
- jak to możliwe, że całe kolumny wody w drzewie wspinają się do góry?
- czym jest spowodowana lepkość wody?
- jak można wykazać tą właściwość?
Pytania pomocnicze do doświadczenia III:
- jak można zbadać wpływ ciężkości i kształtu przedmiotu na proces unoszenia się w wodzie?
- co to jest wyporność wody?
- o czym decyduje właściwość wyporności, z punktu widzenia biologa?
Pytania pomocnicze do doświadczenia IV:
- jak można sprawdzić skład % wody w roślinach?
- o czym decyduje obecność wody w organizmach żywych?
- dlaczego woda jest niezbędnym składnikiem budulcowym organizmów żywych?
Pytania pomocnicze będą istotnym elementem prezentacji, której tok powinien nauczyciel prowadzić w kierunku podsumowania eksperymentów dokonywanych przez uczniów na lekcji poprzedniej.

Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela:
Wskazane jest zasugerowanie uczniom przygotowania się do prezentacji wyników pracy, co zmusi ich do przemyśleń i pogłębienia wiedzy. Zachęceniem będzie poinformowanie o sposobie oceniania wyników prezentacji , np. przyznawanie punktów za udział w prezentacji i dyskusji , które można zapisywać na tabllicy. Otrzymanie trzech punktów będzie decydowało o uzyskaniu oceny bardzo dobrej.