Autor: Przemysław Jaśkiewicz

Zajęcia wiedzy o społeczeństwie w klasie II gimnazjum (dwie godziny lekcyjne)

Temat:
Konstytucyjne wolności, prawa i obowiązki obywateli Rzeczypospolitej Polskiej

 

Grupy metod wykorzystywane w lekcji:

·                     rozwiązywanie problemów,

·                     czytanie i notowanie ze zrozumieniem,

·                     korzystanie ze źródeł, zbieranie świadectw i opracowywanie ich.

 

Cele zajęć :


▪ poznanie katalogu praw, wolności i obowiązków obywateli RP,
▪ poznanie struktury/układu treści Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej,
▪ kształtowanie umiejętności wykorzystywania aktu normatywnego jako źródła wiedzy,
▪ kształtowanie umiejętności pracy w grupach roboczych, dokonywania samooceny i oceny pracy

  innych.

 

Krótki opis przebiegu zajęć


Punktem wyjścia do zajęć było przedstawienie przez uczniów podstawowych praw przysługujących dzieciom i krótka informacja na temat dokumentu międzynarodowego, który zawiera katalog praw dziecka. Następnie uczniowie stanęli przed problemem przedstawienia przykładów praw

i obowiązków przysługujących obywatelom demokratycznego państwa oraz aktu normatywnego,
w którym są one zawarte - chcąc je bliżej poznać musieli wykorzystać Konstytucję RP.

Klasa została podzielona na 5/6-osobowe zespoły, które wykonały zadania określone w kartach pracy (min. poszukiwanie i przypisywanie do określeń charakteryzujących prawa i wolności konkretnych artykułów i ustępów w Konstytucji RP), przygotowały również plakaty prezentujące wyniki ich poszukiwań (przedstawione przez uczniów prawa, wolności czy obowiązki obywatelskie były ukazane na tle struktury/układu treści Konstytucji RP, a więc treść zapisu konstytucyjnego/artykuł i jeśli występuje ustęp(y)/kategoria praw i wolności).

Podczas drugiej godziny zajęć każda grupa przedstawiła wyniki swoich poszukiwań prezentując przygotowane plakaty (dokonał tego wcześniej wybrany uczeń-lider grupy), dokonała samooceny własnych działań i oceniała pracę innych (ocenie podlegała poprawność merytoryczna przygotowanych plakatów, ich przejrzystość/czytelność, dodatkowo oceniana była prezentacja wyników pracy grupy dokonana przez lidera).

 

Słowa kluczowe:


prawa dziecka, Konwencja o Prawach Dziecka, Konstytucja RP, prawa i wolności obywatelskie, obowiązki obywatela, rozdział konstytucji, artykuł konstytucyjny, ustęp artykułu konstytucyjnego, sytuacja problemowa, praca w grupach roboczych, organizacja/podział pracy, prezentacja wyników pracy, ocena i samoocena.

 

Krok 1 : Wprowadzenie

 

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach


Po krótkim przedstawienie celu i poszczególnych ogniw zajęć nauczyciel poleca uczniom, aby wymienili podstawowe prawa przysługujące im jako uczniom gimnazjum oraz nazwali dokument,

w którym są one zawarte. Następnie uczniowie charakteryzują katalog uniwersalnych praw dziecka oraz dokument, w którym są one zawarte.

 

Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela


Dobrym rozwiązaniem, ułatwiającym uczniom przypomnienie (treści te uczniowie poznawali na lekcjach wos w klasie pierwszej) i utrwalenie wiedzy na temat praw ucznia szkoły gimnazjalnej oraz uniwersalnych praw dziecka jest praca domowa polegająca na zebraniu informacji o  podstawowych prawach ucznia (wykorzystując statut szkoły) i prawach dziecka (Konwencja o Prawach Dziecka).
Ważne jest, aby uczniowie udzielając odpowiedzi odnosili się do źródła informacji (podawali nazwę dokumentu, odnosili się do struktury/układu treści operując właściwą terminologią - rozdział, paragraf, punkt, artykuł, ustęp).

 

Materiał pomocniczy:

 

 - statut szkoły

 - Konwencja o Prawach Dziecka dostępna w bibliotece szkolnej lub w formie elektronicznej
   (np. http://www.gimnazjum.pl/).

 

Krok 2 : Stworzenie sytuacji problemowej

 

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach


Nauczyciel prosi  uczniów, aby zastanowili się i odpowiedzieli, jaka według nich jest różnica między pojęciami - prawa ucznia/prawa dziecka a prawa obywatelskie w państwie demokratycznym ?
Następnie nauczyciel pyta, czy potrafią wymienić przykłady praw obywatelskich.
Nauczyciel  pyta o źródła wiedzy o prawach obywatelskich w państwie demokratycznym.
Uczniowie starają się określić, jaki dokument zawiera katalog/zbiór praw obywateli RP.
Nauczyciel wyjaśnia uczniom, że następne etapy pracy na zajęciach związane będą ze zbieraniem informacji na temat praw i wolności oraz obowiązków obywateli państwa polskiego poprzez analizę

Tekstu Konstytucji RP z 1997 roku.

 

Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela


Poszukując różnic między poszczególnymi rodzajami praw uczniowie bez większych trudności powinni określić podstawową - prawa obywatelskie dotyczą wszystkich obywateli państwa bez względu na wiek; problem dla uczniów może stanowić podanie przykładów praw obywatelskich, do których bezpośrednio nie nawiązują prawa dziecka czy ucznia (np. prawa i wolności polityczne).
Najczęściej uczniowie ogólnie i hasłowo mówią o potencjalnych źródłach wiedzy o prawa obywatela państwa demokratycznego (wymieniają również konstytucję).
Uczniowie powinni stwierdzić, że podstawowym źródłem wiedzy o prawach obywateli państwa polskiego jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Krok 3 : Rozwiązanie sytuacji problemowej - organizacja pracy  
             zespołowej

 

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach


Nauczyciel poleca uczniom, aby stworzyli 5/6 osobowe zespoły, które będą wspólnie pracowały do końca zajęć. Podstawowym zadaniem dla uczniów jest wybór lidera, który miał koordynować pracę grupy zadaniowej (m.in. przydzielić obowiązki poszczególnym członkom grupy i przedstawiać efekty jej pracy).
Nauczyciel rozdaje poszczególnym grupom karty pracy i poleca zapoznać się z ich zawartością.
Każda grupa zadaniowa w czasie pracy ma do dyspozycji kilka egzemplarzy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (własne bądź wypożyczone z biblioteki szkolnej).

Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela


Nauczyciel powinien czuwać nad tworzeniem grup zadaniowych, tak by w ich skład weszli uczniowie o różnym potencjale wiedzy i umiejętności oraz szczegółowo omówić zadania, które stoją przed nimi.

 

Materiał pomocniczy

 

Konstytucja RP z 1997 r. - tekst dostępny jako opracowanie zwarte w bibliotece szkolnej bądź

w formie elektronicznej (np. http://www.sejm.gov.pl/prawo/konstytucja/).

 

 

Krok 4 : Rozwiązanie sytuacji problemowej - analiza i zbieranie
             informacji

 

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach


Nauczyciel poleca grupom zadaniowym, aby rozpoczęły pracę uwzględniając polecenia zawarte

w kartach pracy; podkreśla, że celem pracy jest nie tylko zebranie informacji na temat praw, wolności i obowiązków obywateli RP, ale również ich przedstawienie na tle struktury Konstytucji.

 

Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela


Rola nauczyciela w tym ogniwie zajęć polega przede wszystkim na czuwaniu nad właściwym przebiegiem pracy, pomocy w trudnych sytuacjach (uczniowie mogą mieć trudności z przyporządkowaniem określeń praw i wolności w karcie pracy z konkretnymi zapisami konstytucyjnymi).

Materiał pomocniczy

 

karty pracy przygotowane w oparciu o tekst Konstytucji RP [poniżej]

 

 

Data ........................................

Klasa II .......

1. .....................................................

2. .....................................................

3. .....................................................

4. .....................................................

5. .....................................................

6. .....................................................

 

Konstytucyjne wolności, prawa i obowiązki obywatela Rzeczypospolitej Polskiej

 

KARTA PRACY

Grupa I

 

 Wykorzystując tekst Konstytucji RP należy uzupełnić informacje dotyczące praw, wolności

i obowiązków obywatelskich.

 

Polecenie 1.

Do podanych poniżej określeń (oznaczonych od A do D)  trzeba dopisać odpowiadający im  numer artykułu

i (jeśli występuje) ustęp/ustępy Konstytucji RP.

Polecenie 2.

Na dużym arkuszu papieru do każdego określenia z karty pracy wypiszcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy oraz jego pełne brzmienie opisujące prawa lub wolności. Pod tym należy wypisać numer rozdziału

i kategorię praw i wolności Konstytucji RP, w których zawarty jest artykuł.

 

A. gwarancja prawnej ochrony życia

 

..............................................................

 

B. prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

 

..............................................................

 

C. wolność związków zawodowych do organizowania strajków i innych form protestu

 

..............................................................

 

D. proekologiczna polityka władz państwa oraz prawo do informacji w tym zakresie

 

..............................................................

 

 

Polecenie 3.

Poniżej, na podstawie artykułów Konstytucji RP wypiszcie obowiązki obywatela państwa polskiego, przy każdym z nich określcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy.

 

1. ................................................................................................................................................................................

 

   .................................................................................................................................................................................

 

2. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

3. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

4. ................................................................................................................................................................................

 

     ...............................................................................................................................................................................

 

 

 

Data ........................................

Klasa II .......

1. .....................................................

2. .....................................................

3. .....................................................

4. .....................................................

5. .....................................................

6. .....................................................

 

Konstytucyjne wolności, prawa i obowiązki obywatela Rzeczypospolitej Polskiej

 

KARTA PRACY

Grupa II

 

 Wykorzystując tekst Konstytucji RP należy uzupełnić informacje dotyczące praw, wolności

i obowiązków obywatelskich.

 

Polecenie 1.

Do podanych poniżej określeń (oznaczonych od A do D)  trzeba dopisać odpowiadający im  numer artykułu

i (jeśli występuje) ustęp/ustępy Konstytucji RP.

Polecenie 2.

Na dużym arkuszu papieru do każdego określenia z karty pracy wypiszcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy oraz jego pełne brzmienie opisujące prawa lub wolności. Pod tym należy wypisać numer rozdziału

i kategorię praw i wolności Konstytucji RP , w których zawarty jest artykuł.

 

A. prawo do wolności i ochrony tajemnicy korespondencji

 

..............................................................

 

B. prawo do ochrony zdrowia

 

...............................................................

 

C. prawo do składania petycji, wniosków i skarg

 

...............................................................

 

D. wolność zrzeszania się z wyjątkiem zrzeszeń, których działalność i cel sprzeczne są

     z konstytucją

 

................................................................

 

 

Polecenie 3.

Poniżej, na podstawie artykułów Konstytucji RP wypiszcie obowiązki obywatela państwa polskiego, przy każdym z nich określcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy.

 

1. ................................................................................................................................................................................

 

   .................................................................................................................................................................................

 

2. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

3. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

4. ................................................................................................................................................................................

 

     ...............................................................................................................................................................................

 

 

Data ........................................

Klasa II .......

1. .....................................................

2. .....................................................

3. .....................................................

4. .....................................................

5. .....................................................

6. .....................................................

 

Konstytucyjne wolności, prawa i obowiązki obywatela Rzeczypospolitej Polskiej

 

KARTA PRACY

Grupa III

 

 Wykorzystując tekst Konstytucji RP należy uzupełnić informacje dotyczące praw, wolności

i obowiązków obywatelskich.

 

Polecenie 1.

Do podanych poniżej określeń (oznaczonych od A do D)  trzeba dopisać odpowiadający im  numer artykułu

i (jeśli występuje) ustęp/ustępy Konstytucji RP.

Polecenie 2.

Na dużym arkuszu papieru do każdego określenia z karty pracy wypiszcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy oraz jego pełne brzmienie opisujące prawa lub wolności. Pod tym należy wypisać numer rozdziału

 i kategorię praw i wolności Konstytucji RP, w których zawarty jest artykuł.

 

A. zakaz torturowania i poniżającego traktowania

 

..............................................................

 

B. wolność sumienia i wyznania

 

..............................................................

 

C. prawo do informacji dotyczącej działalności władz

 

..............................................................

 

D. proekologiczna polityka władz państwa oraz prawo do informacji w tym zakresie

 

..............................................................

 

 

Polecenie 3.

Poniżej, na podstawie artykułów Konstytucji RP wypiszcie obowiązki obywatela państwa polskiego, przy każdym z nich określcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy.

 

1. ................................................................................................................................................................................

 

   .................................................................................................................................................................................

 

2. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

3. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

4. ................................................................................................................................................................................

 

     ...............................................................................................................................................................................

 

 

 

Data ........................................

Klasa II .......

1. .....................................................

2. .....................................................

3. .....................................................

4. .....................................................

5. .....................................................

6. .....................................................

 

Konstytucyjne wolności, prawa i obowiązki obywatela Rzeczypospolitej Polskiej

 

KARTA PRACY

Grupa IV

 

 Wykorzystując tekst Konstytucji RP należy uzupełnić informacje dotyczące praw, wolności

 i obowiązków obywatelskich.

 

Polecenie 1.

Do podanych poniżej określeń (oznaczonych od A do D)  trzeba dopisać odpowiadający im  numer artykułu

i (jeśli występuje) ustęp/ustępy Konstytucji RP.

Polecenie 2.

Na dużym arkuszu papieru do każdego określenia z karty pracy wypiszcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy oraz jego pełne brzmienie opisujące prawa lub wolności. Pod tym należy wypisać numer rozdziału

i kategorię praw i wolności Konstytucji RP, w których zawarty jest artykuł.

 

A. zakaz prowadzenia eksperymentów na ludziach bez wyraźnej zgody

 

..............................................................

 

B. prawo do nauki

 

..............................................................

 

C. prawo do obrony (adwokata)

 

...............................................................

 

D. wolność zrzeszania się z wyjątkiem zrzeszeń, których działalność i cel sprzeczne są

     z  konstytucją

 

................................................................

 

 

Polecenie 3.

Poniżej, na podstawie artykułów Konstytucji RP wypiszcie obowiązki obywatela państwa polskiego, przy każdym z nich określcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy.

 

1. ................................................................................................................................................................................

 

   .................................................................................................................................................................................

 

2. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

3. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

4. ................................................................................................................................................................................

 

     ...............................................................................................................................................................................

 

 

Data ........................................

Klasa II .......

1. .....................................................

2. .....................................................

3. .....................................................

4. .....................................................

5. .....................................................

6. .....................................................

 

Konstytucyjne wolności, prawa i obowiązki obywatela Rzeczypospolitej Polskiej

 

KARTA PRACY

Grupa V

 

 Wykorzystując tekst Konstytucji RP należy uzupełnić informacje dotyczące praw, wolności

i obowiązków obywatelskich.

 

Polecenie 1.

Do podanych poniżej określeń (oznaczonych od A do D)  trzeba dopisać odpowiadający im  numer artykułu

i (jeśli występuje) ustęp/ustępy Konstytucji RP.

Polecenie 2.

Na dużym arkuszu papieru do każdego określenia z karty pracy wypiszcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy  oraz jego pełne brzmienie opisujące prawa lub wolności. Pod tym należy wypisać numer rozdziału i kategorię praw i wolności Konstytucji RP, w których zawarty jest artykuł.

 

A. prawo do organizowania pokojowych zgromadzeń

 

..............................................................

 

B.  gwarancja ochrony praw dziecka

 

..............................................................

 

C. zasada, że karze podlega tylko i wyłącznie osoba dopuszczająca się czynu 

     zabronionego

 

.............................................................

 

D. prawo do uczestnictwa w wyborach i referendach po ukończeniu 18. roku życia,

     z wyjątkiem osób pozbawionych przez sąd praw publicznych

 

..............................................................

 

 

Polecenie 3.

Poniżej, na podstawie artykułów Konstytucji RP wypiszcie obowiązki obywatela państwa polskiego, przy każdym z nich określcie numer artykułu i (jeśli występuje) ustęp/ustępy.

 

1. ................................................................................................................................................................................

 

   .................................................................................................................................................................................

 

2. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

3. ................................................................................................................................................................................

 

     ................................................................................................................................................................................

 

4. ................................................................................................................................................................................

 

     ...............................................................................................................................................................................

 

 

 

Krok 5 : Rozwiązanie sytuacji problemowej - przedstawienie  
            efektów pracy i podsumowanie zajęć

 

Polecenia dla uczniów/działania uczniów na zajęciach


Prezentacja pracy poszczególnych grup odbywa się w czasie drugiej godziny zajęć - liderzy grup przedstawiają przygotowane plakaty w oparciu o wypełnione karty pracy.
Podczas prezentacji praw i wolności obywatelskich pozostali uczniowie wypisują je w swoich zeszytach (wg 3 kategorii - prawa i wolności osobiste, prawa i wolności polityczne, prawa i wolności ekonomiczne, socjalne i kulturalne, dodatkowo określając ich miejsce w strukturze Konstytucji RP).
Każdy lider dokonuje oceny pracy własnej grupy, zespół klasowy dokonuje oceny pracy poszczególnych grup biorąc pod uwagę poprawność merytoryczną przygotowanych plakatów oraz ich czytelność/przejrzystość.
W ramach pracy w domu uczniowie mogą napisać notatkę na temat -  W jaki sposób młodzież gimnazjalna może realizować obowiązki obywatelskie wynikające z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej?

 

Komentarz nauczyciela/wskazówki dla nauczyciela


W czasie prezentacji i oceny pracy rola nauczyciela ogranicza się do kontrolowania czasu przeznaczonego na prezentację (5 minut) i rzetelności oceny pracy wystawianej przez uczniów (choć oni sami starają się oceniać biorąc pod uwagę tylko przyjęte wcześniej kryteria; obserwując poszczególne prezentacje konfrontują  ich poprawność merytoryczną z zapisami Konstytucji RP).

 

 

Krok 6 : Prezentacja pracy uczniów

 

Prace/działania uczniów


Uczniowie wypełniając karty pracy i przygotowując plakaty informacyjne mogą popełnić niewielkie błędy, najczęściej przypisując zbyt wiele artykułów do konkretnego prawa lub wolności (np. zakaz torturowania i poniżającego traktowania - zamiast jednego podają trzy artykuły; nie wypisują pełnej informacji dotyczącej miejsca konkretnego zapisu konstytucyjnego w strukturze dokumentu - np. podają właściwy artykuł, ale bez ustępu/ustępów- jeżeli oczywiście występują).
Strona estetyczna/przejrzystość prac nie powinna budzić większych zastrzeżeń; uczniowie mogą starać się upiększyć swoje plakaty  elementami graficznymi, np. symbolami narodowymi.